1000 dni żywienia / 0-6 miesięcy / Problemy trawienne maluchów

Kolka, ulewanie, zaparcia – najczęstsze problemy z brzuszkiem

1000 pierwszych dni to okres bardzo intensywnego rozwoju, układ pokarmowy dojrzewa jeszcze długo po narodzinach. Dlatego w pierwszym roku życia możesz obserwować u swojej pociechy różne dolegliwości wynikające z niedojrzałości układu pokarmowego. Do najczęściej występujących należą: kolka, ulewania i zaparcia. Zazwyczaj dolegliwości te są normalnym objawem na tym etapie życia dziecka. Warto wiedzieć, czym są i jak je rozpoznać.

Kolka niemowlęca

Kolki to przypadłość niemowląt, często pojawiająca się w pierwszych miesiącach życia dziecka, występują u co czwartego malucha[1]. Według definicji jest to stan nasilonego niepokoju i niedającego się ukoić płaczu, zazwyczaj obserwowany wieczorem. Ale czy zawsze płacz dziecka to kolka?

Kolka niemowlęca – kryteria rozpoznawania[2]:

1. objawy pojawiają się i ustępują u dziecka w wieku poniżej 5 miesięcy,

2. nawracające i długo trwające napady płaczu, grymaszenia lub drażliwości dziecka rozpoczynające się bez uchwytnej przyczyny, którym nie można zapobiec i które są trudne do ukojenia,

3. prawidłowy rozwój i wzrastanie dziecka, brak gorączki lub innych chorób.

Tylko jeśli spełnione są wszystkie kryteria, można mówić o kolce.
W trakcie płaczu możemy zaobserwować u malucha zaczerwienienie twarzy, podkurczanie nóg, oddawanie gazów, trudności z wypróżnianiem[3]. Są to objawy, które mogą bardzo niepokoić rodziców.

Przyczyny kolki: Do tej pory naukowcy nie potrafią jednoznacznie stwierdzić, jakie jest podłoże występowania kolki. Pod uwagę brane są takie przyczyny jak: niedojrzałość układu pokarmowego, alergia na białka mleka krowiego, nietolerancja laktozy, nadmierne gromadzenie się gazu w przewodzie pokarmowym, nieprawidłowy kontakt emocjonalny rodzica z dzieckiem czy zaburzona mikroflora jelit[4]. Kolka niemowlęca, pomimo niepokojących dla opiekunów objawów, bardzo rzadko jest symptomem poważnych chorób, jest schorzeniem łagodnym, samoistnie ustępującym z wiekiem i niepozostawiającym żadnych szkód zdrowotnych[5]. Wśród niemowląt niemających gorączki, ale kierowanych do szpitala z powodu trudnego do ukojenia płaczu i drażliwości tylko u ok. 5% rozpoznano ostatecznie inną dolegliwość i najczęściej była to infekcja dróg moczowych[6].

Leczenie kolki: Mimo że w praktyce pe­diatrycznej u niemowląt z kolką często stosowane są rożne preparaty takie jak simetikon, dimetikon, enzym lak­taza, herbatki ziołowe, różne techniki kojące oraz leki homeopatyczne, ewentualne dowody naukowe na ich skuteczność są bardzo słabe lub wręcz nie istnieją – z tego powodu żadna z powyższych metod leczenia nie jest rekomendowana do rutynowego stosowania w kolce niemowlęcej[7]. Podstawą postępowania w kolce niemowlęcej jest spokój rodziców oraz akceptacja objawów występujących u dziecka[8].

Ulewanie

Ulewanie to cofanie się do jamy ustnej lub wylewanie na zewnątrz niewielkich ilości pokarmu połykanego przez dziecko podczas karmienia lub po jego zakończeniu. Jest to problem występujący głównie u noworodków i niemowląt. Ten problem dotyczy prawie 90% niemowląt w 2. miesiącu życia, ale ustępuje z wiekiem i w momencie ukończenia 1. roku życia jest obserwowany już tylko u 8% niemowląt[9]. Ulewania rozpoznaje się kiedy[10]:

  • Powtarzają się co najmniej 2 razy dziennie, przez co najmniej 3 tygodnie.
  • Dziecko jest w wieku 3 tyg-12 miesięcy i nie choruje na nic innego.
  • Nie występują alarmujące objawy, takie jak: wymioty,  bezdech, nieprawidłowy rozwój i wzrastanie, trudności w żywieniu i połykaniu.
  • Nie są stwierdzone inne choroby.

Przyczyny ulewania[11]: Ulewanie jest związane z niedojrzałością układu pokarmowego, między innymi z nieodpowiednim napięciem dolnego zwieracza przełyku i przepony. Może też być objawem alergii pokarmowej. Na ogół ulewania ustępują samoistnie wraz z dojrzewaniem tak zwanej „bariery antyrefluksowej” i wzrostem napięcia dolnego zwieracza przełyku oraz przyjęciem przez dziecko pozycji pionowej przez większą część dnia. Jeżeli ulewania nie prowadzą do nieprawidłowych przyrostów masy ciała, nadmiernej pobudliwości i niepokoju dziecka, czy częstych chorób układu oddechowego, można je traktować jako objaw fizjologiczny.

Leczenie ulewania: Większość dzieci z ulewaniami niemowlęcymi w ogóle nie wymaga leczenia, a naturalny przebieg cho­roby polega na samoistnej poprawie zaczynającej się zwykle od 6. m.ż., prowadzącej do całkowite­go ustąpienia objawów do wieku 12-15 miesięcy u ponad 90% dzieci [12]. Udowodniono, że ułożenie na brzuchu oraz ukła­danie dziecka po posiłku na lewym boku redu­kuje częstość i nasilenie ulewań[13], należy jednak unikać spania w tej pozycji[14].

Zaparcia

Wiążą się często z nieregularnym i bolesnym oddawaniem stolca, przez co dziecko może być płaczliwe i niespokojne. Szacuje się, że nawet co trzecie niemowlę ma zaparcia[15].

Jak rozpoznać zaparcia[16]? U dzieci do 4. miesiąca życia jednym z najważniejszych czynników wpływających na konsystencję i częstość oddawania stolca jest sposób karmienia dziecka. Zdrowe dzieci karmione piersią mogą się wypróżniać 3-4 lub nawet 12 razy dziennie. Konsystencja stolca u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym jest inna niż u tych karmionych piersią. U najmłodszych dzieci karmionych piersią twarde stolce występują rzadziej.

Według Kryteriów Rzymskich IV (2016) zaparciami możemy nazwać trudności z oddawaniem stolca, co najmniej 2 z poniższych objawów przez przynajmniej 1 miesiąc: oddawanie stolca rzadziej niż 3 razy w tygodniu, retencja stolca, nadmiernie twarde stolce lub o dużej średnicy, obecność obfitych mas kałowych w odbytnicy.[17]Przyczyny zaparć: Zaparcia mogą być związane z osłabieniem aktywności skurczowej w obrębie całego jelita grubego, powodującym nieefektywne przesuwanie się mas kałowych i zaleganie stolca. Zaparcia często związane są ze sposobem żywienia dziecka. Warto pamiętać, że konsystencja stolca u dzieci zmienia się u dzieci, które przechodzą z karmienia piersią na karmienie mlekiem modyfikowanym oraz w momencie wprowadzania stałych pokarmów uzupełniających.[18] Jest to moment, w którym trzeba zadbać o odpowiednią dietę malucha. Do czynników żywieniowych, które sprzyjają występowaniu zaparć zalicza się także  zbyt małą ilość wypijanych płynów, niedobór błonnika[19] oraz zbyt wczesne wprowadzanie preparatów mleka krowiego[20]

Leczenie: W kwestii preparatów stosowanych u dzieci z zaparciem tzw. PEG (preparaty polimerycz­ne glikolu polietylenowego) zostały uznane za bezpieczne, dobrze tolerowa­ne i mające przewagę nad preparatami laktulozy oraz wodorotlenku magnezu[21]. Tego typu leczenie należy jednak stosować nie na własną rękę, a po konsultacji z lekarzem.

 


[1] Garrison M. et al. Early childhood, colic childhood development and poisoning prevention. „Pediatrics” 2000, 106: 184–190.

[2] Kwiecień J., Kryteria Rzymskie IV (2016) – aktualne wytyczne rozpoznawania i leczenia czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego u dzieci, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2016, T. 13, 597-605

[3] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[4] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[5] Kwiecień J., Kryteria Rzymskie IV (2016) – aktualne wytyczne rozpoznawania i leczenia czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego u dzieci, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2016, T. 13, 597-605

[6] Freedman SB, Al-Harthy N, Thull-Freedman J. The crying infant: diagnostic testing and frequency of serious underlying disease. Pediatrics 2009;123:841-848.

[7] Benninga MA, Nurko S, Faure C i wsp. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Neonate/Toddler. Gastroenterology 2016;150:1443-1455.

[8] Horvath A, Szajewska H. Kolka niemowlęca. W: Socha P, Lebensztejn D, Kamińska D (red.). Gastroenterologia dziecięca. Podręcznik do specjalizacji. Warszawa, Wydawnictwo Media-Press 2016;49-51.

[9] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[10] Kwiecień J., Kryteria Rzymskie IV (2016) – aktualne wytyczne rozpoznawania i leczenia czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego u dzieci, STANDARDY MEDYCZNE/PEDIATRIA, 2016, T. 13, 597-605

[11] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[12] Benninga MA, Nurko S, Faure C i wsp. Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Neonate/Toddler. Gastroenterology 2016;150:1443-1455.

[13] van Wijk MP, Benninga MA, Davidson GP i wsp. Small volumes of feed can trigger transient lower esophageal sphincter relaxation and gastroesopha­geal reflux in the right lateral position in infants. J Pediatr 2010;156:744-748.

[14] Task Force on Sudden Infant Death Syndrome, Moon RY. SIDS and other sle­ep-related infant deaths: expansion of recommendations for a safe infant sleeping environment. Pediatrics 2011;128:1030-1039.

[15] Van den Berg M.M. et al. Epidemiology of childhood constipation: systematic review. Am J Gastroeneterol 2006, 101: 2401–2409..

[16] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[17] Benninga M, et al. Childhood functional gastrointestinal disorders: neonate/toddler. Gastroenterology, 2016, 150.6: 1443-1455. e2.

[18] Vandenplas Y., Gutierrez-Castrellon P. i in: "Practical algorithms for managing common gastrointestinal symptoms in infants". Nutrition Volume 29, Issue 1, Pages 184–194, January 2013.

[19] Tabbers MM, Di Lorenzo C, Berger MY i wsp. Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: evidence-based recom­mendations from ESPGHAN and NASPGHAN. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2014;58:265-281.

[20] Irastoza I. et al. Cow's-milk–free diet as a therapeutic option in childhood chronic constipation. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 2010, 51.2: 171-176.

[21] Gordon M, Naidoo K, Akobeng AK i wsp. Cochrane Review: osmotic and stimulant laxatives for the management of childhood constipation (Review). Evid Based Child Health 2013;8:57-109.